Wase Wandelbox

Een toegankelijke wandeling uitstippelen, die ook geschikt is voor ouderen en mensen met een beperking: dat was het doel van de Wase Wandelbox, die ontstond in het kader van ‘10.000 stappen: elke stap telt!’. De routes bestaan ondertussen vier jaar en blijven een groot succes. Het geheim? “Zorg dat er voldoende draagvlak is, werk samen met verschillende diensten en betrek ook de buurtbewoners”, zeggen Ellen van gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht en Kjani van Gezondheidsmakers.

De Wase Wandelbox, die bestaat uit veertien wandelingen, is in 2022 ontstaan binnen het project ‘10.000 stappen: elke stap telt!’. Deze methodiek bezorgt lokale besturen ondersteuningsmateriaal om hun inwoners in beweging te krijgen. Cruciaal hierbij is de samenwerking tussen verschillende diensten binnen een lokaal bestuur, maar ook met andere organisaties, zoals woonzorgcentra, voorzieningen voor mensen met een beperking,..

De wandelbox werd ontwikkeld door Logo Waasland (nu Gezondheidsmakers) en is een interlokale samenwerking tussen Beveren, Hamme, Kruibeke, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster. Elk deelnemend lokaal bestuur werkte twee wandelingen uit: een korte, toegankelijke etappe en een langere wandeling in een groene omgeving. De routes passeren verschillende bezienswaardigheden met interessante informatie, rustpunten, picknickplaatsen, speelterreinen, horeca, … 

“We wilden graag een toegankelijke wandeling maken, waarbij ook mensen met een beperking, ouderen en mensen met een rolstoel de route kunnen gebruiken”, zegt Ellen Bocklandt, preventiemedewerker gezondheid van Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht, met wie we in Beveren gaan wandelen. “Dat was niet altijd evident en ook niet altijd mogelijk, want een klein deel van de route is in kasseien en dus moeilijk toegankelijk voor rolstoelen. Maar dat stukje is erfgoed en mocht dus niet aangepast worden. De wandeling kan in twee richtingen worden gelopen, maar er is bewust gekozen om de bordjes in één richting te plaatsen, zodat het deeltje met kasseien lichtjes bergaf is en dus toch nog haalbaar is met een rolstoel. Een deel van het pad werd heraangelegd omdat er vroeger veel uitstekende boomwortels waren. Daardoor was de weg hobbelig en gevaarlijk voor wandelaars en fietsers. De boomwortels werden weggehaald, het pad werd geëffend en er kwamen nieuwe grindstenen.”

De wandeling is participatief tot stand gekomen, waardoor verschillende organisaties en voorzieningen voorstellen konden doen en konden aangeven wat belangrijk was voor hun gebruikers. “En dat heeft alleen maar voordelen”, zegt Kjani Verbeke, trekker bij het toenmalige Logo Waasland. “Wij waren er bijvoorbeeld in ons eentje niet opgekomen om de kasseienroute slechts in één richting te laten lopen.”

"Vanuit onze participatieve gesprekken ontstonden fijne ideeën, zoals aangepaste zitbanken"

Onder andere woonzorgcentra, dagcentra, de toeristische adviesraad, seniorenwerking en de armoedebeleidscoördinator werden bij het project betrokken. Samen bekeken ze wat de noden en wensen waren, waar mensen tegenaan lopen, welke verbeteringen mogelijk waren, …  “Vanuit deze gesprekken ontstonden fijne ideeën, zoals aangepaste zitbanken (rolstoel-picknickbanken), voorzieningen die ook bruikbaar zijn voor rolstoelgebruikers, meer rustpunten onderweg, …”, weet Ellen. “Deze samenwerking werd als zeer waardevol ervaren.”

De wandeling in Beveren is een mix van natuur, erfgoed, speelplekken, rust- en ontmoetingsplaatsen. “Het is meer een beleefroute dan enkel een wandeling”, zegt Ellen. “Er is onderweg zoveel te ontdekken. Er werden bijvoorbeeld extra zitbanken aan het water geplaatst, zodat wandelaars naar de eendjes kunnen kijken. En er staan rolstoelvriendelijke picknickbanken. De tafelbladen zijn verlengd zodat rolstoelgebruikers er gemakkelijk onder kunnen rijden. Aan beide kanten kan een rolstoel staan. De banken staan ook onder de bomen omwille van de schaduw. Voorzieningen zijn er zo positief over dat ze er zelfs met hun mensen naartoe gaan om gewoon een spelletje te spelen.”

"Door de wandeling ook aan andere projecten te koppelen, willen we beweging, ontmoeting en welzijn combineren"

Maar ook aan de allerkleinsten is gedacht, want de route loopt ook langs enkele speeltuinen en zelfs een kleine kinderboerderij met geadopteerde dieren die verzorgd worden door de begeleiders en jongeren van Jeugdzorg Hof ter Welle, met ondersteuning van vrijwilligers uit de buurt. “De boerderij werd opgericht als pedagogisch, buurt-verbindend project, maar is ook toegankelijk voor de toevallige passant.”, zegt Ellen. “Het werd dan ook een mooie aanvulling op onze beleefroute.”

De wandelroute wordt bovendien geïntegreerd in andere activiteiten. Zo wordt ze ook gebruikt tijdens fietslessen voor volwassenen en werd ze tijdens de 10-daagse van de Geestelijke Gezondheid al eens gekoppeld aan het project ‘bankhangers’. “Op die manier willen we beweging, ontmoeting en welzijn combineren”, zegt Ellen. 

De wandeling in Beveren behoort tot de Wase Wandelbox die veertien wandelingen in het Waasland telt. Alle deelnemende lokale besturen deden mee aan het vierjarige traject van 10.000 stappen. De boxen worden verdeeld via verschillende kanalen. Toeristische infokantoren verkopen ze voor 9 euro. Dankzij een extra subsidie vanuit Logo Waasland werden per gemeente enkele gratis boxen voorzien om mee te geven aan mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties. Ondertussen staan de wandelingen ook op RouteYou. “Er waren vooraf twijfels of mensen nog interesse zouden hebben in een papieren product, maar dat bleek niet nodig”, zegt Kjani. “Er moesten zelfs extra boxen verdeeld worden omdat er zoveel vraag naar was. Op de fysieke kaarten stond ook een QR-code om de route digitaal te volgen. De combinatie van papier en digitale mogelijkheden werkte goed.”

Na vier jaar wordt de toegankelijke route in Beveren nog altijd veel gebruikt en ziet ze er nog steeds tiptop uit. “Alles wordt goed onderhouden, maar soms is er wel vandalisme”, zegt Ellen. “Eén wegwijzerbordje is afgebroken en bij sommige banken verdwenen de logo’s of werden ze beschadigd. Ooit verdween er zelfs zo’n grote, zware rolstoelpicknickbank. Enkele dagen later werd de bank teruggevonden in een leegstaand pand in de buurt. Daarna hebben we ze extra stevig verankerd.”

De Wase Wandelbox wordt als een groot succes ervaren en de reacties waren zeer positief. “Er moesten verschillende gemeentelijke diensten met elkaar samenwerken, zoals de groendienst, technische dienst, erfgoed, … maar dat verliep heel vlot”, aldus Ellen. “In de stuurgroep Gezonde Gemeente zat iemand van elke dienst, wat zorgde voor gedragenheid: wij werken hier samen aan.”

Door het succes van dit project ontstond het idee om gelijkaardige routes te maken in andere deelgemeenten, want er is nog veel nood aan toegankelijke wandelingen. “De ambitie was om elk jaar of om de twee jaar een nieuwe, toegankelijke route te realiseren”, zegt Ellen. “Er waren gesprekken met een voorziening in Kallo, maar door personeelsuitval en de fusie is dat stilgevallen. Maar de ambitie is er zeker om dit in de toekomst opnieuw op te nemen.”

"Een belangrijke les is dat er duidelijke afspraken nodig zijn over onderhoud"

Ook de tijdelijke gelukswandeling bleek populair in Beveren. Maar omdat die maar drie maanden beschikbaar waren, was er minder kwalitatief materiaal gebruikt, waardoor er na verloop van tijd wel wat schade was. “Een belangrijke les is dat er duidelijke afspraken nodig zijn over onderhoud”, vindt Kjani. “Wie volgt de toegankelijkheid op? Wie controleert de route regelmatig?  De banken worden momenteel goed onderhouden door de groendienst. Dat gebeurt deels omdat de diensten hun verantwoordelijkheid opnemen. Toch zou het beter zijn om daar structurele afspraken rond te maken.”

“Het zou ook waardevol zijn om opnieuw contact op te nemen met de organisaties die vier jaar geleden betrokken waren, om het evaluatieproces te vervolledigen”, vult Ellen aan. “Gebruiken ze de route nog? Zijn er nieuwe knelpunten?  Zijn er verbeterpunten? Zo blijft de samenwerking levend en kan de toegankelijkheid blijven verbeteren.”

De belangrijkste tip van Ellen en Kjani voor andere lokale besturen? “Zorg voor voldoende draagvlak vóór de start van het project. Op verschillende niveaus. Dat begint bij het bestuur, met onder meer de bereidheid om personeels- en werkingsmiddelen vrij te maken. Maar ook partners zijn essentieel: intern binnen de organisatie en extern met verenigingen en voorzieningen. Iedereen moet mee zijn om een project succesvol te maken. En als laatste ook de bewoners en mensen uit de buurt. Participatie zorgt ervoor dat iedereen zich betrokken voelt.”

Lokale besturen die zelf werk willen maken van toegankelijke wandelroutes, vinden binnen de methodiek 10.000 stappen: elke stap telt! heel wat praktische ondersteuning en inspiratie. Zo zijn er onder meer een e-learning om draagvlak te creëren, participatief te werken en verschillende diensten en partners te betrekken. Daarnaast zijn er materialen beschikbaar voor bewegwijzerde wandelroutes, communicatiemateriaal om inwoners te sensibiliseren en tal van inspirerende praktijkvoorbeelden uit andere gemeenten.

Via Gezondheidsmakers kunnen lokale besturen bovendien rekenen op begeleiding op maat. Op www.10000stappen.be vinden ze ook draaiboeken, tools en inspiratie rond beweegvriendelijke omgevingen, toegankelijke activiteiten en duurzame acties om inwoners blijvend in beweging te brengen.